«ابراهیم حیدری» مدیرعامل خانه کتاب در گفت و گو با خبرنگار سینماپرس با اشاره به اقدامات صورت گرفته جهت افزایش سرانه مطالعه در کشور اظهار داشت: قطعاً در این حوزه اقداماتی صورت گرفته است. ببینید، در مجموعه وزارت ارشاد، هم در دوره قبلی آقای دکتر صالحی و هم در این دوره، در حوزه خانه کتاب یک‌سری اقدامات انجام شده و خود خانه کتاب نیز به این سمت حرکت کرده است. اگر نگاه کنید، در سایت «بازار کتاب»، این بستر به‌صورت یارانه‌ای، با تخفیف و با پست رایگان در اختیار مردم قرار می‌گیرد.

وی افزود: از سوی دیگر، به نمایشگاه مجازی کتاب توجه کنید؛ پیش‌تر فردی از سیستان و بلوچستان برای تهیه چند کتاب به نمایشگاه بین‌المللی کتاب می‌آمد و ناچار بود هزینه قابل‌توجهی مثلاً ۱۰ یا حتی ۵۰ میلیون صرف کند تا کتاب‌های مورد نظرش را تهیه کند. اما امروز در خانه خود می‌نشیند، وارد سایت می‌شود، یارانه دانشجویی می‌گیرد، همان‌جا سفارش می‌دهد و کتاب به‌صورت رایگان به دستش می‌رسد. بنابراین این یکی از اقداماتی است که سال گذشته در حوزه وزارت ارشاد انجام شد؛ به‌طوری که نزدیک به ۳۰ تا ۴۰ میلیارد تومان برای پست رایگان هزینه شد تا بخش مجازی فعال بماند. در نتیجه، چیزی نزدیک به یک میلیون و ۸۰۰ هزار نسخه کتاب در حوزه مجازی در سال گذشته مبادله شد که در قالب حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار بسته پستی رایگان برای مردم ارسال شد، بدون اینکه وقت، انرژی و زمان مردم گرفته شود. کتاب‌ها نیز در بازه حداقل ۳ تا ۵ روز به دست مخاطبان رسید و این موضوع در کاهش هزینه‌ها و افزایش دسترسی به اطلاعات بسیار تأثیرگذار بوده است.
مدیرعامل خانه کتاب همچنین در خصوص چالش های یارانه حوزه نشر و کتاب تصریح نمود: در زمینه یارانه‌ها و کمک‌های فرهنگی نیز برنامه‌هایی در قالب بسته‌های یارانه‌ای پیش‌بینی شده بود که بخشی از آن به‌ویژه در حوزه دانشجویی انجام شد. اما درباره برنامه‌های عمومی‌تر باید گفت که یارانه همواره محل چالش بوده است. توجه داشته باشید که یارانه در وزارت فرهنگ و ارشاد در حلقه‌های مختلف نشر جابه‌جا شده و همین توزیع نامناسب در برخی مقاطع موجب نامتوازن شدن حلقه‌های نشر شده است.
وی افزود: برای مثال، در دهه ۷۰ یارانه به کاغذ اختصاص می‌یافت و همین مسئله باعث شد به‌دلیل جذابیت یارانه، تعداد ناشران به حدود ۱۵ هزار برسد. بعدها گفته شد این روند موجب نامتوازن شدن حلقه‌های نشر شده است؛ به‌گونه‌ای که برخلاف استاندارد جهانی که تعداد کتاب‌فروشی‌ها معمولاً سه برابر ناشران است در کشور ما وضعیت معکوس شد و تعداد تولیدکنندگان از عرضه‌کنندگان بیشتر شد. به بیان ساده امروز با کمبود ویترین کتاب مواجه هستیم. بخشی از این نامتوازنی ناشی از سیاست‌های یارانه‌ای در نشر بوده است. دولت‌ها نیز متناسب با سلیقه، دیدگاه اقتصادی و سیاست‌های خود، محل تخصیص یارانه را تغییر داده‌اند؛ یک‌بار به خواننده، یک‌بار به تولیدکننده و زمانی به کتاب‌فروشی. اما چون این جابه‌جایی‌ها بدون توجه دقیق به کل زنجیره نشر انجام شده، هر بار به بخشی از حلقه‌های نشر آسیب وارد کرده است.

حیدری با بیان این مطلب که من معتقدم تعریف ما از یارانه دقیق نیست؛ متذکر شد: این برداشت کارشناسی من بر اساس تجربه، نه ادعای دانش تخصصی این است که یارانه یعنی حمایت از یک قشر، صنف، گروه یا شخص برای مدت‌زمان مشخص و معلوم، تا آن مجموعه بتواند روی پای خود بایستد. تعریف یارانه، حمایت مستمر و دائمی نیست؛ چراکه یارانه مستمر هم می‌تواند زمینه فساد ایجاد کند، هم خلاقیت را از بین ببرد و هم به نوعی تنبلی ساختاری منجر شود. پس یارانه باید متناسب با نیاز حلقه‌های مختلف، در بخش‌های گوناگون کم و زیاد شود. ما زمانی یارانه را به خرید کتاب اختصاص می‌دهیم که اصلِ خرید کتاب نامناسب نباشد؛ بنابراین هم اصل پرداخت یارانه یک مسئله است و هم نحوه توزیع درست آن مسئله‌ای دیگر. اگر یارانه متناسب با شرایط، زمان و کالای هدف به‌درستی توزیع نشود، می‌تواند زیان‌های پایداری ایجاد کند که جبران آن‌ها سال‌ها زمان و هزینه می‌طلبد.
او ادامه داد: بر همین اساس، باید با دقت عمل کرد. چند سالی است تقریباً از دوره دولت آقای دکتر صالحی در دولت یازدهم و دوازدهم با توجه به گزارش‌های کارشناسی و جلسات برگزارشده در این حوزه، مهم‌ترین مسئله، بحث ترویج کتاب و کتاب‌خوانی تشخیص داده شد؛ یعنی تمرکز بر حلقه‌های پایانی نشر، یعنی خوانندگان. در حال حاضر، بیش از حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد یارانه‌ها به حلقه آخر، یعنی خوانندگان، اختصاص می‌یابد که شامل دانشجویان، دانش‌آموزان، طلاب و در سال گذشته حتی خانواده‌ها نیز بوده است.

وی افزود: در سال گذشته در قالب‌های مختلف و بسته‌های فرهنگی مناسبتی، خانوادگی، روستایی، قشری یا صنفی اقداماتی انجام شد. همچنین در نمایشگاه کتاب سال گذشته فراخوان دادیم که هر فردی که به‌صورت حضوری در نمایشگاه شرکت کند، می‌تواند تا سقف دو میلیون تومان خرید داشته باشد؛ به‌گونه‌ای که برای خرید یک میلیون تومان، حدود ۳۰۰ هزار تومان یارانه دریافت کند. از سال گذشته میزان یارانه نمایشگاهی تقریباً دو و نیم برابر شد که با استقبال خوب مردم نیز مواجه شد.
وی ادامه داد: با این حال، همان‌طور که خودتان می‌دانید، با توجه به قیمت بالای کتاب و افزایش هزینه‌های تولید که بخشی از آن مستقیم و بخشی غیرمستقیم به حوزه‌های دیگر مرتبط است و همچنین کمبود منابع موجود، واقعیت این است که یارانه‌ها به‌تنهایی پاسخ‌گوی نیاز این حوزه نیست.

«ابراهیم حیدری» در پایان این گفت و گو خاطرنشان ساخت: وزارت ارشاد و نه فقط این وزارتخانه، بلکه سایر دستگاه‌ها و نهادها باید موضوع فرهنگ را در سطح کلان، به‌ویژه در سازمان برنامه و کمیسیون فرهنگی، به‌عنوان یک نیاز بنیادی درک کنند. ضروری است در سبد هزینه خانوار، سهم مشخصی برای فرهنگ در نظر گرفته شود تا بتوان هم به حوزه تولید کمک کرد و هم به خانواده‌ها در مسیر ترویج فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و سایر حوزه‌ها.