«امیر دژاکام» مدرس و بازیگر تئاتر سینما در گفت و گو با خبرنگار سینماپرس با انتقاد از شیوه برگزاری جشنواره ها متعدد هنرهای نمایشی کشور اظهار داشت: جشنواره‌ها در ذات خود فرصت‌اند؛ به‌ویژه جشنواره فجر، که باید محلی برای آشنایی با مدرن‌ترین نظریه‌های تولید تئاتر در جهان و نیز بستری برای معرفی آثار ملی باشد. با این حال، هنوز با واژگانی مواجهیم که مبنای علمی یا بین‌المللی ندارند. به‌عنوان نمونه، اصطلاح «تئاتر صحنه‌ای» در هیچ فرهنگ لغت انگلیسی، فرانسوی یا روسی یافت نمی‌شود. در زبان روسی چیزی نزدیک به آن وجود دارد، اما کاربرد آن متفاوت است.

وی افزود: با وجود این، با ابداع این واژه حرامزاده «تئاتر صحنه ای» چنین واژگانی در جشنواره رواج پیدا کرده و حتی مبنای دسته‌بندی و داوری قرار می‌گیرد. در حالی که طبقه‌بندی تئاتر امروز جهان بر سه شاخه کلاسیک، مدرن و پست‌مدرن استوار است و هر یک نیز یا در فضای رسمی اجرا می‌شوند یا خارج از سالن و در محیط‌های بیرونی. با این معیارها، تقسیم‌بندی رایج میان «تئاتر خیابانی»، «گونه‌های دیگر» و «تئاتر صحنه‌ای» نه‌تنها نادرست است، بلکه روند تولید را نیز منحرف کرده است.

کارگردان نمایش های «دایره گچی قفقازی» و «ایوب خان» با انتقاد از تجاری سازی تئاتر در کشور تصریح نمود: در سال‌های اخیر مدیریت تئاتر کشور هنرهای نمایشی را به سمت تجاری‌سازی سوق داده است. این امر به‌خودیِ خود نکوهیده نیست؛ تئاتر تجاری می‌تواند منبع مالی برای جریان تئاتر باشد و به معیشت هنرمندان کمک کند. اما در کنار آن، تئاتر ملی و دانشجویی نیز وجود دارد. دانشجویی که باید هزینه شخصی خود را صرف اجاره سالن کند، طبعاً نمی‌تواند بیش از چند بار نمایش تولید کند.

دژاکام با اشاره به تاثیر تجاری سازی تئاتر در افول جشنواره تئاتر فجر متذکر شد: بدیهی است که جریان تجاری‌سازی همه ارکان تئاتر را تحت‌تأثیر قرار داده است. وقتی یک گروه برای بقا ناگزیر است وارد مناسبات تجاری شود، از کرایه فضا تا هزینه دکور، همه‌چیز تابع بازار خواهد بود. اکنون گروه‌هایی شکل گرفته‌اند که فقط دکور تولید می‌کنند و قیمت‌ها در حدی بالا رفته که حتی یک در، یک میز یا چند صندلی می‌تواند ده‌ها میلیون تومان هزینه داشته باشد.

وی افزود: در چنین ساختاری، هنرمندی که در جشنواره فجر شرکت می‌کند، برای اجرای عمومی بعدی با پرسش اساسی مواجه است: کجا باید اجرا کند و با چه شاخصه‌هایی امکان ادامه مسیر دارد؟ این موضوع نشان می‌دهد که تجاری‌سازی بی‌تردید بر جشنواره نیز اثر گذاشته است.

این هنرمند عرصه تئاتر در مورد دلیل افول هر ساله این رویداد مهم بین المللی اظهار داشت: جشنواره همواره سقوط نکرده؛ بلکه دچار نوسان بوده است. در برخی دوره‌ها، مدیرانی حضور داشته‌اند که اهل مطالعه، همراهی و تعامل بودند و در نتیجه، دوران پربارتری رقم خورده است. در سال‌هایی دیگر، مدیریت بخشنامه‌ای و نگاه صرفاً آماری حاکم شده و همین امر موجب افت شده است. افزایش کمی آثار نمی‌تواند جایگزین کیفیت شود؛ حافظ تنها یک کتاب دارد، اما ماندگار است. برخی نمایش‌ها نیز چنین‌اند: آثاری که ارزش رجوع دارند، و آثاری که صرفاً برای یک‌بار تولید شده‌اند.

وی افزود: ریشه این مسئله به سیاست‌گذاری مدیرانی بازمی‌گردد که فراخوان‌ها را می‌نویسند، مسیرها را تعیین می‌کنند و فضای مشارکت را محدود یا گسترده می‌سازند. جشنواره باید برای همه گروه‌هایی که توان تولید دارند چه با متن مکتوب و چه با روش‌های کارگاهی امکان ارائه پیشنهاد فراهم کند. اکنون تنها متن‌ها پذیرفته می‌شود و این در حالی است که شکل‌گیری متن کارگاهی دهه‌ها است در ایران و جهان جریان دارد.

«امیر دژاکام» در پایان این گفت و گو خاطرنشان ساخت: بسیاری از گروه‌ها براساس تمرین، تکنیک‌های اجرایی و ایده‌های لحظه‌ای متن تولید می‌کنند. این گروه‌ها عملاً امکان حضور در جشنواره را از دست می‌دهند. از همه مهم‌تر، فشار جریان تجاری همچنان بزرگ‌ترین مانع است.